پروانه کسب نقطه شروع هر فعالیت صنفی قانونی محسوب میشود؛ مجوزی که ثابت میکند واحد تجاری شما از نظر هویتی، ملکی، بهداشتی، ایمنی مالیاتی و شهری مورد تایید است و اجازه فعالیت رسمی دارد. هر فردی که قصد دارد در یک شغل، از فروشگاه و کارگاه گرفته تا خدمات و مشاغل سیار، فعالیت کند، باید این مجوز را از اتحادیه مربوطه دریافت کند. پروانه کسب، سندی است که فعالیت صنفی را شفاف، قابل پیگیری و مورد حمایت قانون قرار میدهد و اگر نداشته باشید، ممکن است منجر به پلمب، جریمه و توقف فعالیت شود. در این مقاله از ویرا پوز به بررسی شرایط گرفتن پروانه کسب، انواع آن و شرایط و مراحل گرفتن پروانه کسب، خواهیم پرداخت.
انواع جواز کسب یا پروانه کسب
پروانه کسب در ایران بر اساس نوع فعالیت صنفی به دو دسته اصلی ثابت و سیار و هر کدام میتوانند به صورت دائم یا موقت صادر شوند. این تقسیمبندی کمک میکند متقاضی بداند برای چه نوع فعالیتی باید چه مجوزی بگیرد و چه شرایطی لازم است.
جواز کسب ثابت
این جواز برای واحدهایی صادر میشود که محل فعالیت مشخص و دائمی دارند و امکان نظارت بر آنها وجود دارد. داشتن سند یا اجاره نامه رسمی، رعایت ضوابط شهری و دریافت استعلامهای لازم از شروط اصلی جواز کسب ثابت به حساب میآید. بیشتر مشاغل صنفی در دسته جواز کسب ثابت قرار میگیرند، چون فعالیتشان در یک مکان ثابت انجام میشود. رایجترین کسب و کارهایی که نیاز به جواز کسب ثابت دارند شامل سوپر مارکتها، فروشگاه پوشاک، آرایشگاه، تعمیرگاه خودرو و کارگاه تولید پوشاک میشوند.
جواز کسب سیار
این جواز مخصوص مشاغلی است که محل ثابتی برای فعالیت ندارند و خدمات یا فروش خودشان را در سطح شهر ارائه میدهند. برای گرفتن این نوع جواز، اطلاعات خودرو، محدوده مجاز فعالیت و نوع کالا یا خدمت ثبت میشود تا فعالیتشان، قابل کنترل و قانونی باشد. این جواز معمولا برای وانتبارهای میوهفروشی، فروشندگان دورهگرد مجاز و تعمیرکاران سیار انجام میشود و فعالیت آنها باید در چارچوب مناطقی که تعیین شده است، انجام شود.
جواز کسب دائم
این جواز زمانی صادر میشود که واحد صنفی، تمام مدارک، استعلامها و شرایط قانونی را به طور کامل گرفته باشد. اعتبار این جواز معمولا ۵ ساله است و نشان میدهد کسب و کار از نظر اتحادیه، شهرداری، بهداشت، آتش نشانی و مالیات هیچ مشکلی ندارد. نمونههای آن شامل فروشگاه لوازم خانگی و پوشاکی است که محل ثابت، اجارهنامه رسمی، کد مالیاتی و تاییدیههای کامل دارد و آماده انجام فعالیتهای بلندمدت است.
جواز کسب موقت
این جواز برای زمانی صادر میشود که متقاضی هنوز برخی مدارک یا استعلامهای لازم را کامل نکرده اما امکان شروع فعالیت محدود را دارد. اعتبار این جواز معمولا یک ساله است و بعد از رفع نواقص میتوان آن را به جواز کسب دائمی تبدیل کرد. نمونه رایج آن، جواز برای رستوران یا کافه تازهتاسیس است که هنوز تاییدیه آتش نشانی یا بهداشت را نگرفته اما با جواز موقت میتواند فعالیت خودش را آغاز کند.
انواع جواز کسب بر اساس نوع فعالیت
انواع پروانه کسب یکی از رایجترین و معتبرترین انواع مجوزهای صنفی است. نمونههای معمولی پروانه کسب برای راهاندازی فروشگاههای پوشاک، سوپرمارکتها، رستورانها، آرایشگاهها و کارگاههای تولیدی است. این نوع پروانهها برای کسب و کارهایی مناسب است که محل ثابت، مالکیت یا اجارهنامه رسمی و شرایط کامل فعالیت دارند و میخواهند برای بلندمدت فعالیت کنند.
جواز کسب تجاری (خرید و فروش کالا)
این جواز مخصوص واحدهایی است که تمرکزشان روی خرید و فروش کالاست؛ یعنی کالا را از تولیدکننده، واردکننده یا عمدهفروش میخرند و به دست مصرفکننده نهایی یا واحدهای دیگر میرسانند؛ مثل سوپرمارکتها، فروشگاههای پوشاک، موبایلفروشی، لوازم خانگی، لوازم آرایشی، ابزار فروشی و …. برای گرفتن جواز کسب تجاری، محل کسب باید ثابت، دارای اجارهنامه رسمی یا سند و منطبق با ضوابط شهری باشد.
جواز کسب خدماتی
اینجا محور کار، ارائه خدمت است؛ نه فروش کالا. یعنی مشتری پول میدهد تا کاری برایش انجام شود، نه اینکه صرفا کالایی را بخرد. نمونههای کلاسیکی که نیاز به مجوز کسب خدماتی دارند شامل آرایشگاه، تعمیرگاه خودرو، خدمات کامپیوتری، خشکشویی، آتلیه عکاسی، خدمات نظافتی، آموزشگاههای آزاد، دفاتر خدماتی و … میشوند. در این نوع جواز، معمولا مدارک مهارتی یا تخصصی مثل مدرک فنی و حرفهای، دورههای آموزشی و …، اهمیت بیشتری دارد.
جواز کسب تولیدی و کارگاهی
این جواز برای واحدهایی است که کالا تولید میکنند یا روی مواد اولیه، فرآوری انجام میدهند. یعنی خروجی کارشان، یک محصول جدید است. مثل کارگاه تولید پوشاک، تولیدی مبل، شیرینیپزی، چاپخانه، بستهبندی مواد غذایی، نجاری، کارگاههای صنعتی کوچک و…. این نوع فعالیت معمولا نیاز به تاییدیه آتشنشانی، محیط زیست، بهداشت (در صورت تمرکز روی مواد غذایی) و رعایت استانداردهای ایمنی و کارگاهی دارد. محل فعالیت هم باید با ضوابط کارگاهی و صنعتی همخوانی داشته باشد و معمولا در بافت مسکونی، مجوز نمیگیرد.
جواز کسب توزیعی و پخش
در این مدل، واحد صنفی، نه خرده فروش است و نه صرفه تولید کننده، بلکه حلقه میانی زنجیره تامین است. یعنی کالا را از تولیدکننده یا واردکننده میگیرد و بین فروشگاهها، داروخانهها، مراکز فروش یا مصرفکنندگان عمده، توزیع میکند. نمونهاش، شرکتهای پخش مواد غذایی، پخش لوازم آرایشی، پخش لوازم یدکی، پخش لوازم تحریر و … است. این نوع جواز باید دارای انبار استاندارد، خودروهای حمل و نقل مجاز، ثبت در سامانههای نظارتی مثل سامانه جامع تجارت برای برخی کالاها، و همراه با رعایت ضوابط فاکتوردهی و ردیابی کالا باشد.
جواز کسب صنفی-خدماتی خاص (درمانی، آموزشی، گردشگری)
بعضی فعالیتها از نظر قانونی، صنفی محسوب میشوند اما به خاطر حساسیتی که دارند، زیرمجموعه خدماتی خاصی هم قرار میگیرند و علاوه بر اتحادیه، باید نهاد تخصصی هم روی آنها نظارت کند. مثل آموزشگاه زبان، آموزشگاه فنی و حرفهای، مراکز گردشگری و خدمات مسافرتی، برخی مراکز درمانی و توانبخشی، مراکز مشاوره تغذیه، کلینیکهای زیبایی و … . این نوع جواز معمولا ترکیبی از مجوز صنفی و مجوز تخصصی هستند، مثلا ترکیبی از وزارت میراث فرهنگی، وزارت ارشاد، وزارت بهداشت و آموزش و پرورش است.
مدارک لازم برای دریافت جواز کسب
برای گرفتن جواز کسب باید مجموعهای از مدارک هویتی، ملکی، بهداشتی و مالیاتی را بگیرید و بسته به نوع فعالیت ممکن است این مدارک کمی متفاوت باشد. اما در کل مدارک اصلی برای گرفتن دریافت جواز کسب شامل موارد زیر میشود:
- کارت ملی و شناسنامه
- عکس پرسنلی
- سند مالکیت یا اجارهنامه رسمی دارای کد رهگیری
- گواهینامه پایان خدمت یا معافیت برای آقایان
- گواهی عدم سوء پیشینه
- ثبت نام در سامانه مالیاتی و دریافت کد مالیاتی
- کارت بهداشت برای مشاغل مرتبط با مواد غذایی
- تاییدیه محیط زیست برای فعالیتهای آلاینده یا صنعتی
- تاییدیه آتش نشانی برای مشاغل کارگاهی صنعتی و انبارها
- مدارک تخصصی مثل مدرک فنی و حرفهای برای آرایشگاهها یا تعمیرات
- استعلام از اماکن، بسته به نوع شغل
شرایط گرفتن مجوز کسب برای آقایان
برای گرفتن پروانه کسب قوانین و مقرراتی وجود دارد که اتحادیهها و سازمانهای صنفی آن را تعیین میکنند متقاضیان آقا برای گرفتن پروانه کسب باید این قوانین را رعایت کنند:
- داشتن کارت پایان خدمت یا معافیت دائم
- داشتن حداقل ۱۸ سال سن
- داشتن تابعیت ایرانی یا داشتن اقامت و مجوز کار معتبر برای اتباع خارجی
- عدم سوء پیشینه
- ارائه سند مالکیت یا اجارهنامه رسمی دارای کد رهگیری
- ثبت نام در سامانه مالیاتی و دریافت کد مالیاتی برای شروع فعالیت قانونی
- داشتن کارت بهداشت برای مشاغل مرتبط با مواد غذایی آرایشی و بهداشتی یا مشاغل حساس
- دریافت تاییدیه آتش نشانی برای مشاغل کارگاهی، صنعتی انبارها و فعالیتهای دارای ریسک ایمنی
- مدارک مربوط به دورههای آموزشی در صورت لزوم
- اشتغال نداشتن تمام وقت در مشاغل دولتی
شرایط گرفتن جواز کسب برای خانمها
اگر خانمها بخواهند جواز کسب بگیرند، به همان مدارکی نیاز دارند که آقایان برای گرفتن پروانه یا جواز کسب به آن نیاز دارند. اما برای برخی مشاغل، گرفتن جواز کسب، سخت یا ناممکن است.
مثلاً در شغلهایی مثل تولیدی پوشاک، دفاتر مشاور املاک، تبلیغات محیطی، فروش لوازم یدکی یا رستورانداری، زنان در صورتی میتوانند جواز کسب بگیرند که یک مرد را به عنوان مباشر قانونی به اتحادیه مربوط معرفی کنند.
از طرفی در حال حاضر، در برخی مشاغل اساساً امکان صدور جواز کسب به بانوان را ندارند؛ حوزههایی که فعالیتهایی با ماهیت فنی و صنعتی سنگین دارند یا در طبقهبندی مشاغل مردانه تعریف شدهاند، مثل آرایشگاههای مردانه، سفرهخانههای سنتی، تعمیرگاههای خودرو، طلاسازی، خدمات تاسیساتی و عمرانی، فروش مصالح ساختمانی و آهنآلات و ضایعات فلزی به خانمها مجوز یا جواز کسب نمیدهند.
شرایط دریافت جواز کسب اینترنتی آنلاین
برای ثبت نام پروانه کسب الکترونیکی و گرفتن جوازهای لازم برای کسب و کار آنلاین، متقاضیان باید شرایط و الزامات مشخص شده از سوی نهادهای مربوطه را رعایت کنند. برای گرفتن جواز کسب اینترنتی باید شرایط زیر را داشته باشید:
داشتن حداقل ۱۸ سال سن و توانایی قانونی برای مدیریت کسب و کار آنلاین
تابعیت ایرانی یا داشتن اقامت و مجوز کار معتبر برای اتباع خارجی
عدم سوء پیشینه و ارائه گواهی مربوطه
نداشتن بدهی مالیاتی با تایید در مالیاتی و دریافت کد مالیاتی برای فعالیت آنلاین
ثبت دامنه یا داشتن وب سایت یا اپلیکیشن فعال که هویت صاحب کسب و کار در آن مشخص باشد
دریافت نماد اعتماد الکترونیکی (اینماد) برای فروشگاهها و کسبوکارهای فروش آنلاین
ارائه آدرس معتبر برای محل فعالیت مثل دفتر منزل یا انبار حتی اگر فروش کاملا اینترنتی باشد
ارائه مدارک هویتی شامل کارت ملی شناسنامه و عکس پرسنلی
ارائه مدارک تخصصی برای مشاغل خاص مثل خدمات پزشکی آنلاین فروش داروهای مجاز خدمات آموزشی و غیره
رعایت قوانین حمایت از حقوق مصرف کننده شامل درج قیمت، شرایط ارسال، بازگشت کالا و اطلاعات تماس.
مراحل دریافت جواز کسب
دریافت جواز کسب یک فرایند مرحله به مرحله است که از آمادگی کردن مدارک شروع میشود و با بررسی اتحادیه و صدور جواز موقت یا دائم به پایان میرسد. شناخت این مراحل باعث میشود بدانید که کار را از کجا شروع کنید، چه مدارکی لازم دارید و در هر مرحله چه انتظاری باید داشته باشید.
مرحله اول: آماده کردن مدارک و پیش نیازها
در اولین مرحله، باید نوع شغل و اتحادیه مرتبط را مشخص کنید تا مشخص شود درخواستتان زیر نظر کدام مرجع، بررسی میشود. سپس مدارک پایه، مثل کارت ملی، شناسنامه، عکس، اجارهنامه یا سند گواهی پایان خدمت یا معافیت برای آقایان، گواهی عدم سوء پیشینه و مدارک تخصصی را آماده کنید. اگر این مدارک کامل نباشد، روند صدور جواز در مراحل بعدی، متوقف یا با تاخیر مواجه میشود.
مرحله دوم: ثبت نام در سامانه ایران اصناف
بعد از آماده کردن مدارک، باید وارد سایت ایران اصناف به نشانی iranianasnaf.ir کنید و یک حساب کاربری بسازید. در این مرحله باید نوع شغل، رسته صنفی، آدرس محل کسب و اطلاعات فردی در فرمهای الکترونیک را ثبت کنید. این ثبت نام به عنوان پرونده الکترونیکی اولیه شناخته میشود و برای بررسی اتحادیه ضروری است.
مرحله سوم: بارگذاری مدارک در سامانه ایران اصناف
در این مرحله باید مدارک هویتی و ملکی را در سامانه بارگذاری کنید. مدارکی مثل کارت ملی، شناسنامه، عکس پرسنلی سند یا اجاره نامه رسمی و مدارک تخصصی را باید به صورت واضح و معتبر در این سایت آپلود کنید. اتحادیه این مدارک را بررسی میکند و در صورت وجود هرگونه نقص پرونده برگشت میخورد.
مرحله چهارم: مراجعه اتحادیه و بررسی اولیه
بعد از ثبت درخواست، یک کد رهگیری صادر میشود و باید اصل مدارک را به اتحادیه ارائه دهید. حواستان باشد که این کار را به صورت حضوری انجام دهید. در این مرحله، اتحادیه مدارک را تطبیق میدهد، اطلاعات را بررسی و هزینههای اولیه مثل حق عضویت یا بررسی پرونده را دریافت میکند.
مرحله پنجم: انجام استعلامها و مجوزهای تکمیلی
اتحادیه بعد از بررسی اولیه، استعلامهای لازم را از مراجع مختلف میگیرد. استعلام اماکن برای تایید امنیت، کارت بهداشت برای مشاغل قضایی و آرایشی، تاییدیه آتش نشانی برای کارگاه و انبارها و استعلام محیط زیست برای فعالیتهای صنفی از جمله این موارد است. متقاضی باید در سامانه امور مالیاتی ثبتنام کند و کد مالیاتی بگیرد تا فعالیتش از نظر مالیاتی شفاف باشد.
مرحله ششم: بازدید از محل کسب
کارشناس اتحادیه یا مرجع مربوطه از محل فعالیت بازدید میکند تا مطمئن شود شرایط واقعی با اطلاعاتی که آن را ثبت کردهاید، مطابقت دارد. در این بازدید مواردی مثل آدرس، تابلو، متراژ، ایمنی، بهداشت و بررسی میشود.
مرحله هفتم: صدور جواز موقت یا دائم
در پایان اگر برخی استعلامها هنوز کامل نشده باشند، اما مشکل اساسی وجود نداشته باشد، جواز موقت صادر میشود که معمولاً اعتبار آن یک سال است، اما اگر همه مدارک و استعلامها کامل باشند، جواز دائم صادر میشود که اعتبار ۵ ساله دارد. بعد از صدور پروانه حل فعالیت معرض دید مشتری نصب شود.
هزینه ثبت نام پروانه کسب
ثبت نام و دریافت پروانه کسب یک مبلغ ثابت و واحد ندارد و بر اساس نوع صنف، موقعیت مکانی، متراژ واحد و تعرفههای هر اتحادیه تعیین میشود، اما ساختار هزینهها در همه اتحادیهها تقریباً مشابه است و شامل چند بخش اصلی میشود:
پرونده و بررسی مدارک که توسط اتحادیه تعیین میشود و برای هر صنف فرق میکند.
حق عضویت اتحادیه که به صورت سالانه هر صنف برای عضویت در اتحادیه خود ملزم به پرداخت آن است.
هزینه صدور پروانه کسب، بر اساس تعرفه رسمی که طبق قانون نظام صنفی تعیین میشود و بسته به نوع فعالیت و منطقه آن تغییر میکند.
حق تمبر پروانه کسب که موقع صدور جواز باید پرداخت شود.
برخی اتحادیهها هزینه جداگانه برای بازدید کارشناسان از محل و بازرسی دریافت میکنند.
هزینه مالیاتی شامل هزینه ثبت نام و دریافت کد ملی. البته خود ثبت نام رایگان است اما برخی مراحل بعدی ممکن است هزینههایی داشته باشند.
اتحادیهها بر اساس قانون نظام صنفی هر سال به روز رسانی میشوند و تعرفهها بر اساس این به روز رسانی انجام میشود بد نیست بدانید درگاه ملی مجوزها با آدرس اینترنتی mojavez.ir تنها مرجع رسمی اعلام هزینههاست.
تمدید پروانه کسب
برای تمدید پروانه کسب فرایندی که قرار است باید طی کنید بسیار سادهتر از مراحل صدور اولیه است، اما همچنان نیاز به ارائه مدارک و تاییدیه اتحادیه دارد. باید قبل از پایان اعتبار جواز، وارد سایت اصناف شوید و درخواست تمدید را ثبت کنید. سپس مدارک بهروز مثل اجارهنامه جدید، کارت بهداشت برای مشاغل غذایی و رسید پرداخت عضویت اتحادیه را بارگذاری کنید.
اتحادیه بعد از بررسی مدارک و انجام استعلامها، مخصوصاً استعلام اماکن و مالیات، در صورتی که مشکلی وجود نداشت، جوایز را برای دورههای بعدی تمدید میکند. البته در برخی مشاغل از محل کسب هم بازدید انجام میشود تا مطابقت شرایط با ضوابط صنفی تایید شود.
شاید گرفتن پروانه کسب در نگاه اول پیچیده به نظر برسد، اما وقتی مراحل، مدارک و شرایط آن را مرحله به مرحله بشناسید، روند کار بسیار ساده و قابل پیشبینی میشود. اتحادیهها هم معمولاً سختگیری زیادی ندارند و فقط میخواهند مطمئن شوند فعالیت صنفیتان را مطابق قانون در نهایت ایمنی انجام میدهید و برای مردم قابل اعتماد است. اگر مدارک را آماده کنید، در سامانههای رسمی ثبتنام کنید و پیگیریهای استعلامها را بدون اتلاف وقت انجام دهید، جواز موقت یا دائم را بسیار زود دریافت میکنید و میتوانید فعالیت کسب و کارتان را به صورت قانونی و مطمئن آغاز کنید یا ادامه دهید.
